Niedokrwistość w pigułce

Żyją około stu dni w tym czasie krążąc po ludzkim organizmie, pokonując dystans około pięciuset kilometrów, przeciskając się przez naczynia krwionośne o średnicy 2-3-krotnie mniejszej od ich rozmiarów! Mowa tutaj oczywiście o erytrocytach. Na co dzień pracują jako kurierzy, dostarczając tlen do komórek, dzięki temu, że są zbudowane z cząsteczek hemoglobiny, który przyłącza i oddaje tlen. Zmniejszona ilość krwinek czerwonych lub obniżona ilość hemoglobiny powoduje wystąpienie stanu patologicznego jakim jest niedokrwistość, znana szeroko pod słowem anemia. Ta kojarzy nam się jednak tylko z niedoborami żelaza, a warto wiedzieć, że mogą ją powodować także niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego (witaminy B9).

Anemia z niedoboru żelaza to anemia mikrocytarna w której krwinka zmniejsza swoją objętość , z kolei anemia z niedoboru witaminy B12 i B9 to anemia makrocytarna w której to krwinka zwiększa swoją objętość .

Co może przyczyną niedokrwistości i kogo dotyczy?

Anemia może być spowodowana między innymi przez:

  • wady genetyczne,
  • nagłą lub cykliczną utratę krwi (operacja, uraz, miesiączka),
  • niedobory żywieniowe.

Zmęczenie, wypadanie włosów, duża męczliwość w trakcie nawet lekkiego wysiłku, problemy ze skórą i paznokciami, zawroty głowy – to tylko niektóre z objawów, które często towarzyszą niedokrwistości. W przypadku anemii z niedoboru witaminy B12 i B9 mogą ponadto pojawić się problemy z koncentracją, trudności z zapamiętywaniem, drętwienie kończyn, tachykardia, utrata smaku i apetytu, a nawet stany depresyjne.

Wystąpienie powyższych jest zależne w dużej mierze od szybkości rozwijania się anemii oraz od stopnia niedokrwistości.

W przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza może ona wystąpić szczególnie u:

  • kobiet w okresie dojrzewania,
  • kobiet u których występują obfite miesiączki,
  • w czasie ciąży, sportowców,
  • osób z zespołem złego wchłaniania,
  • osób z niezbilansowaną dietą (niekoniecznie wegetarian i wegan),
  • osób u których w sposób nagły doszło do utraty krwi (wypadek, uraz itp.).

Jeśli chodzi o niedokrwistość z niedoboru witaminy B12, to ta z kolei będzie bardziej charakterystyczna dla:

  • osób z zaburzeniem wydzielania czynnika wewnętrznego niezbędnego do wchłaniania wit. B12,
  • osób z zaburzeniami wchłaniania w jelitach (np. celiakią),
  • osób stosujących metforminę,
  • osób starszych,
  • osób nadużywających alkohol,
  • pacjentów po operacjach bariatrycznych,
  • wegan i wegetarian.

I na koniec anemia z niedoboru kwasu foliowego, która może dotknąć:

  • osoby z niedoborami pokarmowymi,
  • marskością wątroby,
  • osoby stosujące leki antagonistyczne do kwasu foliowego,
  • pacjentów dializowanych,
  • osoby nadużywające alkoholu,
  • kobiet w ciąży oraz karmiących.

Jak diagnozować niedokrwistość?

Podstawowym badaniem w diagnozowaniu anemii jest morfologia w której zwracamy uwagę na:

  • erytrocyty, hemoglobinę, hematokryt – maleją przy niedokrwistości z niedoboru żelaza (za mało żelaza to za mało hemu do syntezy hemoglobiny, a bez tej nie ma substratów do produkcji erytrocytów) i przy niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego,
  • MCV, MCH, MCHC – powyżej normy wskazują na makrocytozę i niedobór witaminy B12/ kwasu foliowego, a poniżej na niedobory żelaza.

Powyższe parametry mogą być zachwiane i wskazywać zafałszowaną anemię przy przewodnieniu lub odwodnieniu. Dlatego pamiętajcie o piciu wody!

Co ciekawe, kobiety w ciąży mogą doświadczyć niedokrwistości fizjologicznej wynikającej ze wzrostu objętości osocza. Jednak należy także pamiętać, że tutaj zapotrzebowanie na żelazo mocno wzrasta, więc trzeba zadbać o jego odpowiednią podaż.

W przypadku podejrzenia anemii z niedoboru żelaza warto przebadać:

  • transferrynę, która jest białkiem transportującym żelazo we krwi – rośnie przy niedoborze żelaza,
  • ferrytynę, czyli białko będące magazynem żelaza – maleje przy niedoborze żelaza,
  • całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC) – rośnie przy niedoborze żelaza.

W przypadku niedoborów z witaminy B12 badamy:

  • stężenie kwasu metylomalonowego (nie u osób starszych i z chorobami nerek) – obniżone,
  • stężenie homocysteiny – podwyższone,
  • stężenie witaminy B12 w osoczu – obniżone.

Te, uzupełnione o badanie stężenia kwasu foliowego pozwolą namierzyć, czy problem nie wynika z niedoborów tej witaminy.

Zanim zaczniecie suplementację kwasem foliowym, warto sprawdzić poziom witaminy B12 w surowicy, bo suplementy mogą nasilać zaburzenia neurologiczne przy niedoborach witaminy B12.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Zapotrzebowanie na żelazo jest uzależnione m.in. od płci, wieku i stanu fizjologicznego. Mężczyzna potrzebuje 10 mg żelaza dziennie, z kolei kobieta do pięćdziesiątego roku życia 18 mg, a po pięćdziesiątce 10 mg. W ciąży zapotrzebowanie wynosi 27 mg na dobę, a w okresie laktacji 10 mg.

Czy 18 mg żelaza to dużo? To zależy od naszego sposobu odżywiania. Poza ilością trzeba zwrócić jeszcze uwagę czy w naszej diecie dominuje żelazo hemowe, czy niehemowe. Żelazo hemowe jest przez nas lepiej przyswajalne, a jego źródłem są:

  • mięso czerwone (wołowina i wieprzowina),
  • podroby (np. wątróbka),
  • jaja (szczególnie żółtka).

Żelazo niehemowe to z kolei gorzej wchłanialna forma, która wymaga wspomagania, ale o tym dalej. Zaliczamy tutaj:

  • zielone liście (szpinak, jarmuż),
  • zielone warzywa (brokuły, brukselki),
  • strączki (fasola, soczewica),
  • tofu,
  • buraki,
  • natkę pietruszki,
  • komosę ryżową i kaszę gryczaną,
  • pestki dyni i nerkowce.

Patrząc na powyższe możecie pomyśleć, że najbardziej narażeni na niedobory są weganie, jednak często spotykam się z tym, że osoby na diecie konwencjonalnej także mają problemy z anemią. Zakładając, że jemy wszystko (i w dużych ilościach), wydaje nam się, że niczego nie może nam brakować. Niejednokrotnie jednak wybierane jedzenie nie jest wysoko odżywcze i na przekór naszym wyobrażeniom jesteśmy niedożywieni. Tak! Niedożywienie to nie „wychudzenie”, a niedobory żywieniowe, które często sami, nieświadomie sami sobie serwujemy.

To co muszę zjeść w ciągu dnia, żeby dostarczyć 18 mg żelaza? Na przykład: 2 jajka + 100 g wołowiny + 50 g soczewicy + 2 łyżki pestek dyni + 200 g szpinaku – to wszystko daje trochę ponad 800 kcal, więc całkiem sporo zostaje na inne produkty.

Istnieją jednak produkty, które będą zmniejszać wchłanianie żelaza i będą w przypadku anemii robić nam pod górkę. Należą do nich:

  • kofeina (kawa i energetyki),
  • taniny (herbata),
  • fityniany (w strączkach, płatkach owsianych),
  • błonnik (produkty pełnoziarniste),
  • wapń (nabiał, wody wysokozmineralizowane, produkty wegetariańskie i wegańskie wzbogacane wapniem),
  • fosforany (czekolada, kakao, cola),
  • szczawiany (rabarbar, szczaw).

Pewnie pomyśleliście, że od jutra czeka Was ścisła dieta mięsna? Niekoniecznie. Powyższe przeszkody można obejść przez:

  1. Dodanie do posiłków źródeł witaminy C, która zwiększa przyswajalność żelaza (papryka, natka pietruszki, sok z cytryny, porzeczki).
  2. Namaczanie strączków i produktów zbożowych. Aktywność zawartych w nich fitynianów dzięki temu maleje.
  3. Wybieranie chleba na zakwasie. Fermentacja działa jak namaczanie.
  4. Unikanie picia kawy i herbaty do i po posiłku (to samo z winem, energetykami, colą).
  5. I z najbardziej uciążliwych spraw – ograniczenie łączenia bogatych źródeł wapnia ze źródłami żelaza (np. jogurtu z pestkami).

Czy żelazo należy suplementować?

Na pewno nie stosowałabym żelaza prewencyjnie, gdyż przedawkowanie wiąże się z równie niebezpiecznymi skutkami co anemia. W przypadku niedoborów dawka i rodzaj preparatu powinny być ustalone przez lekarza. Cały proces leczenia powinien być przez niego nadzorowany.

Pamiętajcie, że żelazo przyjmujemy na czczo lub około godziny przed posiłkiem.

Ponadto niektóre leki mogą zmniejszać wchłanianie żelaza w tym inhibitory pompy protonowej , lewotyroksyna (euthyrox, letrox) i metyldopa.

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego

Witamina B12 może być magazynowana w mięśniach i wątrobie nawet przez 4 lata, jednak nie oznacza to, że od odstawienia produktów zwierzęcych macie tyle czasu zanim nabawicie się problemu. Może być tak, że już na diecie wegetariańskiej, która stanowi często okres przejściowy między żywieniem konwencjonalnym, a wegańskim, jecie niedoborowo. Zatem rezygnując z mięsa i jego przetworów warto od razu pomyśleć o suplementacji.

Witaminę B12 znajdziemy w:

  • produktach pochodzenia zwierzęcego,
  • podrobach,
  • rybach,
  • jajach,
  • skorupiakach,
  • mleku i produktach mlecznych.

Także jeśli jesteście na diecie konwencjonalnej pamiętajcie o urozmaiceniu, a jeżeli już wyeliminowaliście ze swojej diety produkty odzwierzęce to koniecznie wprowadźcie suplementację witaminą B12.

Jeśli chodzi o anemię makrocytarną to ta może wystąpić także przy niedoborach kwasu foliowego. Kwas foliowy znajdziemy w:

  • zielonych liściach,
  • zielonych warzywach,
  • strączkach,
  • jajach,
  • podrobach.

Zbilansowana i zróżnicowana dieta raczej nie powoduje niedoborów witaminy B9 i B12 także tutaj w ramach kontroli warto regularnie się badać i jeść w sposób urozmaicony.

Jeśli chodzi suplementację witaminą B12 to można ją stosować w rozbiciu na kilka razy dziennie, kilka razy w tygodniu lub raz w tygodniu. W przypadku zaburzeń wchłaniania stosuje się  zastrzyki domięśniowe zgodnie z zaleceniami lekarza. W przypadku niedoborów kwasu foliowego prawdopodobnie w pierwszej kolejności dobrze wprowadzić suplementację, a po uzyskaniu poprawy zadbać o dietę bogatą w foliany.

Mam nadzieję, że wpis spełnił Wasze oczekiwania, w razie wszelkich pytań zapraszam do kontaktu.

Co Cię interesuje?

Najnowsze wpisy